Als politicus én als historicus lees je uiteraard heel wat af. Onderstaande boeken maakten recent nog heel wat indruk op mij:

Als je iemand bevooroordeeld noemt, verban je hem naar de laagste regionen van het intellectuele leven. Maar bestaan er mensen die niet bevooroordeeld zijn? Theodore Dalrymple stelt in deze korte, verkwikkende rehabilitatie van het vooroordeel dat iemand die volstrekt onbevooroordeeld de wereld in trekt, net zo hulpeloos is als een pasgeboren kind.

In feite, zo toont Dalrymple aan, wortelt niet alleen de meeste deugdzaamheid, maar ook heel wat ondeugd in vooroordeel. Wie verwacht dat mensen hun hele moraal volstrekt onafhankelijk creëren, verwacht veel te veel. Het is zowel onrealistisch als schadelijk. De pretentie dat we volstrekt onbevooroordeeld kunnen zijn, zegt Dalrymple, is een voorwendsel voor losbandigheid en onbeheerstheid, waarvan de mensen zelf én de samenleving als geheel nadeel ondervinden. Vooroordeel houdt meer in dan alleen het geven van vastgeroeste, geringschattende meningen over bijvoorbeeld raciale groepen (hoewel ook dat zeker vooroordeel is). Dalrymple maakt korte metten met onze vooroordelen over het vooroordeel.

Herman Van Goethem toont aan dat België al sinds de democratisering van het kiesstelsel in 1893 afstevent op een onafwendbare splitsing. Het niet-Franstalige electoraat in Vlaanderen stuwde de aanvankelijk nog tweetalige Vlaamse politici steeds meer in de richting van het Vlaams-nationalisme, terwijl ook Wallonië zijn eigen weg is gegaan. De Belgische koningen hebben krampachtig en vruchteloos getracht greep te krijgen op deze evolutie. Sinds Leopold I hebben ze een diepe angst voor het 'einde van België'. Die vrees is niet ongegrond. De achtereenvolgende staatshervormingen vormden een ware doos van Pandora, en het debacle is sindsdien niet meer te overzien. De gemeenschappen in België zijn mentaal uit elkaar gegroeid. Sociaaleconomische analyses over transfers van het noorden naar het zuiden hebben de discussie alleen maar aangewakkerd. En de unitaire politieke partijen van weleer, die deze problemen dienen op te lossen, zijn allang gesplitst...

Begin 1999 verliet Geert Mak Amsterdam voor een reis door Europa die een vol jaar zou duren. Het was een soort laatste inspectie: hoe lag het continent erbij, aan het eind van de twintigste eeuw? Maar het was ook een historische reis; hij volgde letterlijk de sporen van de geschiedenis, door de eeuw en door het continent, beginnend in januari, bij de resten van de Parijse Wereldtentoonstelling en het bruisende Wenen, eindigend in december, in de ruïnes van Sarajevo.

Dat hele jaar reisde hij zo met de eeuw mee, in een krakeling van routes, langs Londen, Volgograd en Madrid, langs de bunkers van Berlijn, de geparfumeerde kleerkasten van Helena Ceausescu in Boekarest en de speelgoedautos in een verlaten crèche in Tsernobyl.

Daarbij praatte hij met de getuigen: met schrijvers en politici, met verzetsmensen en hoge officieren, met een boer in de Pyreneeën en met de kleinzoon van de Duitse keizer, tientallen Europeanen die hun verhaal op tafel legden.

Dit reisverslag gaat over het verleden, en wat het verleden met ons doet. Het gaat over verscheurdheid en onwetendheid, over historie en angst, over armoede en hoop, over alles wat ons nieuwe Europa scheidt en bindt.

Over “In Europa” werd ook een mooie webstek op poten gezet, waar men o.m. alle VPRO-uitzendingen die op basis van het boek werden gemaakt, kan herbekijken: www.ineuropa.nl

Een veldslag is een fysiek en psychisch uitputtende chaos die niemand lang kan volhouden. Een frontsoldaat is vooral bang, en zijn lichaam bereidt zich voor op vluchten of vechten. Daartoe concentreert het bloed zich waar het nodig is: in benen en armen, bij het gejaagd kloppende hart en in de snel werkende longen. De hersenen proberen intussen wanhopig alle waarnemingen van de verwijde pupillen te ordenen. Iedereen is hypergeconcentreerd: de hersenen selecteren alleen dreiging. Ze nemen alleen bewegende zaken waar en negeren de rest. Geen soldaat kan vertellen wat hij meemaakt. Laat staan zijn commandant of de krijgshistoricus. In Oorlogsmist illustreert Jona Lendering hoe oude beschrijvingen noodzakelijkerwijs tekortschieten. Aan bod komen onder andere de legendarische krijgers uit de Trojaanse oorlog, de val van Nineve, de zeeslag bij Salamis, de belegering van Syracuse, Alexanders genocide in de Pubjab, Hannibals tocht over de Alpen, de slag in het Teutoburger Woud, politionele acties in Judea, een straatgevecht in Rome, de revolte van Bar Kochba en de ondergang van het Romeinse rijk.